आजको उत्तर-आधुनिक संसारमा मानिसहरू आत्म-प्रशंसा, व्यक्तिगत ‘ब्रान्डिङ’ र अहम् (Ego) को एउटा अन्धो दौडमा कुदिरहेका छन्। जहाँ हरेक व्यक्ति आफ्नै कथा सुनाउन हतारिएको छ, त्यहाँ आफ्नो परिचयलाई पृष्ठभूमिमा राखेर अरूको अस्तित्व, सङ्घर्ष र जीवन-कथालाई क्यानभासमा अमर बनाउन आफ्नो जीवन अर्पण गर्ने विरलै साधकहरू भेटिन्छन्। नेपाली सञ्चार र डायस्पोरा साहित्यको आकाशमा यस्तै एउटा निस्वार्थ, दृढ र अग्निसदृश संकल्पको नाम हो- मणिराज गौतम।

हालै चलचित्र पत्रकार संघ नेपालको युरोप च्याप्टर संयोजकको जिम्मेवारी सम्हाल्दै युरोपको मुटुमा आइपुगेका गौतम स्वयम्‌मा एउटा जीवन्त समाचार, कविता, कथा र सिंगो जीवन दर्शन हुन्। उनी हेटौँडाका रैथाने दार्शनिक रूपचन्द्र विष्टको ‘थाहा अभियान’ जस्तै समाजका आशा हुन् भने छोटो समयमै लोकप्रियताको शिखर चुम्ने आधुनिक ‘अष्टावक्र’ हुन्।

यूरोपका विकसित देशहरू जर्मन, बेल्जियम, स्पेन, फ्रान्स, नेदरल्याण्ड, पोर्चुगल पुग्ने सपना धेरैको हुन्छ, जुन गौतमको पनि बाल्यकालदेखिको तीव्र इच्छा थियो। सन् २०१९ मा बेल्जियम निवासी सहदेव गौतमको सहयोगमा जहाज चढेर बेल्जियम पुग्दा उनले एउटा नयाँ अनुभव सँगाल्ने माहोल पाए। तर, लगभग ५ वर्षपछि चौथो पटक युरोप पुग्दा उनको सोच र सपना फरक भइसकेको थियो। उनि घुम्न मात्र होइन, यहाँका नेपालीका सुख-दुखका शब्द टिप्न लागे।यो महाअभियानको प्रस्थानविन्दु हेटौडाको त्यो एउटा भेटघाट थियो,जतिबेला पत्रकार डिल्ली अम्माईसंग उनले युरोपमा कथा बटुल्ने सुझाव पाएका थिए ।

२०८० आषाढ: इतिहास बनेको किताब, अमर बनेको कर्म:

नेपाली सञ्चार जगत्‌मा पदहरू क्षणभङ्गुर हुन्छन्, तर पदमा रहँदा इतिहासका लागि के छोडियो भन्ने कुराले मात्र नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा लिन्छ। नेपाल पत्रकार महासंघ मकवानपुर शाखाको अध्यक्ष रहँदा मणिराज गौतमले बिसं २०८० सालको आषाढमा एउटा ऐतिहासिक कीर्तिमान खडा गरे। हेटौँडा उपमहानगरपालिकासँगको संस्थागत सहकार्य र ध्रुव अधिकारीको सम्पादन टोलीसँग मिलेर उनले “फिचर सङ्गालो” पुस्तकको प्रकाशन गराए।दैनिक समाचारको हतारो र क्षणभङ्गुर कोलाहलभन्दा माथि उठेर समाजका गहिरा पाटाहरू, मानवीय संवेदना र भुइँतहका आवाजहरूलाई पुस्तकको रूपमा दस्तावेजीकरण गर्नु आफैंमा एउटा दूरदर्शी र प्रेरक कार्य थियो। उक्त पुस्तकको पानामा मुद्रित उनको आधिकारिक “अध्यक्षको भनाइ” ले स्पष्ट पार्छ कि उनले सञ्चारकर्मीहरूको लेखनशैली, शुद्धता र विषयवस्तुमा गहन अध्ययन गर्ने अभ्यास (Research-based Journalism) लाई प्रवर्द्धन गर्न चाहन्थे। उनले अध्यक्षका रूपमा चालेको यो कदमले उनि केवल पद ओगट्ने नेतृत्वकर्ता हैनन् , बरु इतिहास लेख्ने र कर्मलाई संस्थागत गर्ने एक कुशल दूरद्रष्टा हुन् भन्ने कुराको पुष्टि गर्यो। त्यो किताब अहिले इतिहास बनिसकेको छ र उनको त्यो कालजयी कर्म मकवानपुरको सञ्चार इतिहासमा अमर भएको छ।

अर्को मौलिक कृति “प्रवासका फूलहरू”:

मणिराज गौतमको व्यक्तित्वको सबैभन्दा निष्कपट र उच्च दार्शनिक पाटो नै इतिहाँसलाई आँफै मेटिन दिनु हुन्न भन्ने भावना र कर्म हो- “आफ्नो मतलब छैन, उनले अरूको बारेमा चासो राख्छन् र अरूलाई चिनाउन धेरै मेहनत र लगानी गरेर सृजना गरेको कृति हो प्रवाशका फूलहरु।” लेखक स्वयम्‌ले पुस्तकको भूमिकामै स्पष्ट र इमानदार स्वीकारोक्ति गरेका छन् कि उनको युरोप यात्रा केवल घुमफिरका लागि थिएन। उनले युरोपियन भूमिमा गुडिरहँदा एउटै महान् उद्देश्य राखेका थिए एउटा छुट्टै पाराको किताव लेख्ने। पराई भूमिमा सङ्घर्ष गरिरहेका नेपालीहरूको कथा संकलन गर्नु र प्रकाशित गर्नु आँफैमा महत्वपूर्ण कर्म हो। उनलाई त्यसको बोध भयो र लेखे तर लेखिने पात्रहरुले त्यसको बोध गरे वा गरेनन् त्यसको सोध हुन बाँकी नै छ।

बेल्जियम व्यवसायी संघका निवर्तमान महासचिव मदन दवाडीको सङ्घर्षको कथाबाट सुरु भएको यो महाअभियानले बर्लिन (जर्मनी), लक्जेमबर्ग, पोर्चुगल, नेदरल्याण्ड्स, डेनमार्क, र फ्रान्ससम्मका करिब डेढ दर्जन नेपाली व्यवसायी र ४० जना नेपालीका दुःख-सुखलाई समेट्यो। ४० दिनको त्यो कठिन स्थलगत अध्ययन (Fieldwork) र नेपाल फर्केपछि महासंघको अध्यक्षका रूपमा निर्वाह गर्नुपर्ने कडा सांगठनिक कार्यव्यस्तताका बीच करिब एक वर्षको अथक सङ्घर्षपछि यो अमूल्य कृति जन्मिएको हो। अघि नै भनियो,यसमा धेरै दुख छ तर उनले त्यो भन्न र देखाउन चाहन्नन्।

पुस्तकको पाना १३ र १४ को अनुक्रमणिका र अन्तर्वार्ताक्रममा मुद्रित रामप्रताप थापा, डिल्ली अम्माई, दिनेशकुमार गिरी, गोविन्द भट्ट, विनोद बानियाँ, चिरन कुमार खवास, दील गुरुङ, सीता सापकोटा, सुमी घिमिरे, रहिम दीम मियाँ, ध्रुव घिमिरे, गोपाल दाहाल, काशी दनै, लोक दाहाल, महेन्द्र महत, नारायण गुरुङ, रिजन चौलागाईं, सुवास जोशी, सुरेन्द्र अधिकारी, हरिबहादुर खत्री, प्रकाशराज गिरी, याम निरौला, तेज नेपाली, राजु घिमिरे, बलराम पुन, राजेश कार्की, अनुष्का काप्री, बालचन्द्र भट्टराई, चन्द्रबहादुर थापा, हरि भट्टराई, जीत बहादुर थापा, किसान केसी, कुमार शाही, मदन दवाडी, नारायण आचार्य, सुरेन्द्र काप्री, सागर न्यौपाने, निर्मल अर्याल, र नरेश सापकोटा जस्ता दर्जनौँ प्रवासी नेपाली पात्रहरूको विचार र सङ्घर्षलाई उहाँले यस खण्डमा समेटिएको छ।

गौतमले यस पुस्तकमा आफ्नो आत्मवृत्तान्त वा व्यक्तिगत महत्ता लेख्न सक्थे, तर उनले आफ्नो किताबका पाना-पानाहरू पराई भूमिमा रगत र पसिना बगाउँदै, सङ्घर्ष गर्दै र आफ्नो पहिचान खोज्दै गरेका जीवन्त नेपालीहरूका कथाहरूलाई समर्पित गरे। कतिपयले सुरुमा विश्वास नगरेको वा समय दिन नसकेको कुरालाई पनि उनले कुनै इगो वा गुनासो नराखी बडो उदारताका साथ आगामी संस्करणमा समेट्ने वाचा गरेका छन्। उनीहरूका कथा र अन्तर्वार्तालाई अमर बनाएर उनले डायस्पोरा साहित्यमा एउटा ‘अर्को ज्योति’ छरेका छन्। मदन पुरस्कार विजेता डा. नवराज लम्सालले यस पुस्तकलाई “पत्रकारिताको वृक्षमा लेखन फुलेको डाली” भनी गहिरो साहित्यिक उपमा दिएका छन्।

घामलाई राज्यका सिमानाले रोक्छ र? त्यस्तै हुन् अनेसास पोर्तुगलका महासचिव मणी ! कस्तो सुन्दर र अभूतपूर्व भू–सांस्कृतिक संयोग! हिजो हेटौँडाको माटोमा “फिचर सङ्गालो” प्रकाशित गरे ! हजारौँ वृत,आलेख,अन्यायका कथा,सांस्कृतिक समाचार र ब्रेकिङ्ग न्युज मार्फत कसैलाई कानुनको कठघरामा ल्याउने,ठगको सपना भंग गरिदिने र अरूको कथा अमर बनाउने तिनै पत्रकार मणिराज गौतम आज युरोपको आकाशमा उभिएर ‘मायालु मान्छे’ (Soft Power)को कथा प्रकाशित गरेका छन्। अर्को तर्फ अनेसासको प्रबक्ता बनेर सांस्कृतिक कूटनीतिलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा ओजन दिइरहेका छन्।

जसरी भौगोलिक वा राजनीतिक नक्साले घामको प्रकाशलाई सिमानामा रोक्न सक्दैन, त्यसरी नै मणिराज गौतमको सिर्जनात्मक र सांस्कृतिक प्रवर्द्धनको ऊर्जालाई भूगोलले बाँध्न सक्दैन। उनी घाम जस्तै हुन् ;कहिले नेपालको चुरे त कहिले युरोपको अन्तहीन समुन्द्रको निलो आभाभित्र चमक चुमुक चम्किरहने। उनि जहाँ पुग्छन बाटो उज्यालो बनाउदै पुग्छन,स्र्जनाको ढोका खुल्दै जान्छ । संगतबाट थाह हुन्छ;उनी समाजमा राम जत्तिकै प्रिय र पिपलको चौतारी जत्तिकै शीतल छन्। माया र सम्मान गर्नेलाई मुटुको कुनाबाट सम्मान फर्काउन जानेका गौतम इगो (अहंकार) बोकेर हिँड्दैनन्। तर, जहाँ सत्य र निष्ठा समाप्त हुन्छ, त्यहाँ उनी अट्टाहास गर्दैनन्, बरु ‘लुसुक्क आफ्नो पवित्र बाटोतिर लाग्छन्। उनले जीवनमा भौतिक सम्पत्ति होइन, नेपालीहरूको माया, प्रेम, भरोसा, ज्ञान र सेवाभाव कमाइसकेका छन्- जुन संसारको कुनै पनि बैंकमा अट्न सक्दैन। हिजो हेटौँडाबाट सुरु भएको उनको कर्मको यात्रा आज अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा एउटा जीवन्त दर्शन र डायस्पोराको गौरव बनेर फैलिरहेको छ। लाग्छ,उनि भित्रको उज्यालो यसरि नै चम्किरहने छ !

भारत भ्रमण सम्पन्न गरी शुक्रबार स्वदेश फर्कने क्रममा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै सभापति लामिछानेले सीमा समस्या हल्ला गरेर वा ढोल बजाएर समाधान नहुने भन्दै यसलाई उपयुक्त समय र प्रक्रियाअनुसार अघि बढाइने बताउनुभयो। उहाँले उपयुक्त समयमा कूटनीतिक संवादमार्फत हल गर्ने कुरामा भारतसमेत तयार रहेको उल्लेख गरे ।

सभापति लामिछानेले भने, “कुनै पनि कुरा दुई देशको कूटनीतिक च्यानलमार्फत गराउने कुरा एकदमै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यो विषयमा हल्ला गरेजस्तो ढोल बजाएर हुँदैन। तर, ढोल नबजाईकन आफ्नो देशको बारेमा गर्नुपर्ने कुराहरू गर्नुपर्ने ठाउँमा र समयमा शृङ्खलाबद्ध तरिकाले गर्नुपर्ने हुन्छ। कुनै पनि कामका चरणहरू हुन्छन्, त्यस्ता चरणमा सीमाको विषयमा कुरा गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसकारण सडक र सदनको बहसभन्दा माथि उठेर कूटनीतिक माध्यमबाट समाधान गर्नुपर्छ।”

उहाँले प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहको सीमासम्बन्धी अभिव्यक्तिलाई परराष्ट्र मन्त्रालयले स्पष्ट पारिसकेको उल्लेख गर्दै त्यही नै सरकारको आधिकारिक धारणा रहेको बताए ।

भ्रमणका क्रममा आफूले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) का अध्यक्षलाई नेपाल भ्रमणको निम्तो दिएको समेत सभापति लामिछानेले जानकारी दिए । उनले दुवै नेता नेपाल भ्रमणका लागि सकारात्मक रहेको उल्लेख गर्दै राजनीतिक दलहरूबीच एक–अर्काको देशमा भ्रमण र निमन्त्रणा आदानप्रदान गर्ने कार्य निरन्तर चलिरहने प्रक्रिया भएको स्पष्ट पारे ।

उनले भने, “मैले यही भ्रमणका क्रममा भारतीय जनता पार्टीका अध्यक्षज्यूलाई र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीज्यूलाई पनि नेपाल आउनका लागि निमन्त्रणा गरेको छु। आवश्यकताअनुसार विभिन्न राष्ट्रका राजनीतिक दलका नेताहरूलाई आमन्त्रण गर्ने क्रम निरन्तर चलिरहन्छ। दुवै जना अत्यन्त सकारात्मक हुनुहुन्छ। अब दुवैतर्फको समय मिल्यो भने भ्रमण हुन्छ।”

भारतमा रहेका नेपाली नागरिकहरूले भोग्दै आएका समस्याका विषयमा सोधिएको प्रश्नमा लामिछानेले त्यहाँस्थित नेपाली दूतावास र सम्बन्धित संयन्त्रलाई थप चुस्त बनाउनुपर्नेमा जोड दिए । भारतमा रहेका नेपालीहरूका स्वास्थ्योपचार, कागजी प्रक्रिया र दैनिक जनजीवनसँग जोडिएका विविध समस्याहरूलाई सम्बोधन गर्न सरकारी संयन्त्रको क्षमता अभिवृद्धि गर्नु आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

उनका अनुसार भर्खरै मात्र सरकार गठन भएकाले तत्कालै सबै समस्यालाई पूर्ण रूपमा सम्बोधन गर्ने क्षमता अभिवृद्धि भइनसके पनि नागरिकका गुनासाहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न संयन्त्रलाई सक्रिय बनाउने प्रयास भइरहेको छ। प्रवासमा रहेका नेपालीका समस्याहरू लगभग उस्तै प्रकृतिका हुने भए पनि ती समस्या समाधान गर्ने संयन्त्र सक्रिय र चुस्त भएमा पीडालाई उल्लेख्य रूपमा न्यूनीकरण गर्न सकिने धारणा उहाँले व्यक्त गरे ।

आयोगले २०४८ देखि २०८३ सालसम्मको कुनै समयावधिमा सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिले पदीय दुरुपयोग गरी अस्वाभाविक कमाइ गरेको देखिए उजुरी गरी छानबिन प्रक्रियामा सहयोग गर्न सम्बद्ध सबैसँग अनुरोध गरेको छ ।

आयोगले मुलुकमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएको करिब ३५ वर्षको अवधिलाई २०६२/६३ देखि २०८२/८३ र २०४८/४९ देखि २०६२/६३ सालसम्म दुई चरणमा विभाजन गरी फाइल तथा उजुरी छानबिन गर्ने स्पष्ट गरेको छ ।

वर्तमान सरकारले २०४८ सालपछि सार्वजनिक पदमा रहेका, पदबाट सेवा निवृत्त भएका वा हटिसकेका व्यक्तिको सम्पत्तिको छानबिन गरी प्रतिवेदन बुझाउने कार्यादेशसहित गठन गरेको पाँच सदस्यीय आयोग हाल सम्पत्ति विवरण र उजुरी सङ्कलनमा व्यस्त छ ।

आयोगका अध्यक्ष राजेन्द्रकुमार भण्डारीले सम्पत्ति विवरण बुझाउने र उजुरी दिनेको सङ्ख्या क्रमशः वृद्धि भइरहेका बताउँदै ४० देखि ५० हजार व्यक्तिको सम्पत्तिको विवरण प्राप्त हुने अपेक्षा गर्नुभयो । पछिल्लो ३५ वर्षको अवधिमा सार्वजनिक पद धारण गरेका राजपत्राङ्कित विशिष्ट एवं प्रथम श्रेणीका बहालवाला र पूर्वकर्मचारीसहित सो सरहको सेवा सुविधा लिएका सार्वजनिक निकायका सबैले विवरण बुझाउनुपर्ने उहाँले जानकारी दिनुभयो ।

आयोगका अनुसार बहालवाला तथा पूर्वप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायक मन्त्री, उहाँहरूले नियुक्त गरेका सल्लाहकार, स्वकीय सचिवहरूले सम्पत्ति विवरण बुझाउनुपर्ने व्यवस्था छ ।

त्यसैगरी, संवैधानिक र न्याय सेवा परिषद्बाट नियुक्त विशिष्ट पदाधिकारीहरूले विशिष्ट श्रेणी तथा सोभन्दा माथिको सेवा सुविधा पाउने गरी नियुक्त भएका विभिन्न संस्थान, समिति, निगम, प्राधिकरण, केन्द्रलगायत सार्वजनिक निकायका वर्तमान तथा पूर्वप्रमुख तथा सञ्चालक सदस्यहरूले पनि सम्पत्ति विवरण बुझाउनुपर्ने छ ।

विश्वविद्यालयसहितका शैक्षिक प्रतिष्ठान र कूटनीतिक नियोगका प्रथम श्रेणीमाथिका कार्यरत तथा पूर्वअधिकारीहरू, जनसम्पर्क बढी हुने कार्यालयका हकमा राजपत्राङ्कित द्वितीय श्रेणीका बहालवाला तथा सेवा निवृत्त कर्मचारीले पनि सम्पत्ति विवरण बुझाउनुपर्ने छ । त्यसैगरी, पालिकाका पूर्व तथा वर्तमान प्रमुख तथा उपप्रमुखसहित सोभन्दा माथिका पदहरूमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूले समेत सम्पत्ति विवरण बुझाउनुपर्ने व्यवस्था छ ।

सार्वजनिक पद धारण गरेका र तोकिएको समयमा बहाल रही हाल जुनसुकै किसिमले सेवाबाट अवकाश भइसकेका राजनीतिक पदाधिकारी, कर्मचारी तथा निजहरूका परिवारसमेतको नाममा स्वदेश तथा विदेशमा रहेको सम्पत्ति विवरण सङ्कलन तथा छानबिन गरी प्रतिवेदन बुझाउने आयोगको कार्यादेश रहेको छ ।

अध्यक्ष भण्डारीको नेतृत्वमा छानबिन आयोगमा चण्डीराज ढकाल, पुरुषोत्तम पराजुली, गणेश केसी (प्रवक्ता) र प्रकाश लम्साल सदस्य हुनुहुन्छ । रासस

जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार हाल कोशी, मधेस, बागमती र सुदूरपश्चिम प्रदेशलगायत देशका हिमाली तथा पहाडी भू–भागमा साधारणतया बदली रहेको छ भने तराईका अधिकांश क्षेत्रमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ । कोशी, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेशका केही तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशका पहाडी भागका एकदुई स्थानमा हल्कादेखि मध्यम वर्षा भइरहेको छ ।

महाशाखाले आज दिउँसो कोशी प्रदेशसहित देशका हिमाली तथा पहाडी भेगमा साधारणतया बदली रहने तथा तराई क्षेत्रमा आंशिक बदली रहने जनाएको छ । लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका केही तथा अन्य हिमाली र पहाडी भागका एकदुई स्थानमा मेघगर्जन तथा चट्याङसहित मध्यम वर्षा हुने सम्भावना छ । मधेश कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका तराईका एकदुई स्थानमा पनि वर्षाको सम्भावना छ ।

यसैगरी, मधेस र लुम्बिनी प्रदेशका तराई भागका थोरै स्थानमा मध्यम तातो लहर चल्ने तथा कोशी, बागमती, गण्डकी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराईका केही स्थानमा गर्मी बढ्ने सम्भावना छ ।

आज राति कोशी प्रदेशसहित देशका हिमाली भागमा साधारणतया बदली रहने, पहाडी भाग तथा मधेश प्रदेशमा आंशिक बदली रहने र बाँकी तराई क्षेत्रमा मौसम मुख्यतया सफा रहने महाशाखाको पूर्वानुमान छ । कोशी प्रदेशका थोरै स्थान तथा मधेस, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र कर्णाली प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भागका एकदुई स्थानमा हल्का वर्षा वा हिमपात हुन सक्ने जनाइएको छ ।

साथै, महाशाखाले तापक्रम बढ्ने सम्भावना रहेका विभागले बर्दिया, बाँके, दाङ, कपिलवस्तु, रुपन्देही, नवलपरासी (बर्दघाट–सुस्तापश्चिम), पर्सा, बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषा, सिराहा र सप्तरी जिल्लामा आगामी तीन दिनसम्म विशेष सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ ।

तातो लहरको प्रभावबाट बच्न दिउँसोको समयमा सकेसम्म घरभित्र वा चिसो स्थानमा बस्न, अनावश्यक रूपमा घाममा बाहिर ननिस्कन, हल्का तथा सुती कपडा लगाउन, बाहिर निस्कँदा टोपी वा छाता प्रयोग गर्न तथा प्रशस्त मात्रामा पानी र झोल पदार्थ सेवन गर्न सुझाव दिइएको छ ।

अनुसन्धानको लागि अनुरोध

प्रिय श्री करीम ए. ए. खान केसी
अभियोजक, आईसीसी।

नेपालमा १९९६ र २००६ मा नेपाल सरकार र नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा माओवादी) बीच गम्भीर आन्तरिक द्वन्द्व भएको थियो। वास्तविक तथ्याङ्क अझै पनि हराएको छ, यद्यपि यो व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएको छ कि द्वन्द्वको क्रममा १७,००० भन्दा बढी मानिसहरू मारिएका थिए र हजारौं बेपत्ता छन्। यस अवधिमा मानव अधिकारको घोर उल्लङ्घन गरिएको थियो, जसमा यातना, हत्या, बलात्कार र बाल सैनिकहरूको भर्ती समावेश थियो। मानव अधिकारको अन्य घोर उल्लङ्घनहरू मध्ये, माओवादीले द्वन्द्वको समयमा बाल सैनिकहरूको भर्ती र प्रयोग पनि गरेको थियो। म निवेदक, लेनिन बिष्ट बाल सैनिकहरू मध्ये एक थिएँ।

लामो समयदेखि, म यो मुद्दालाई घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा उठाउँदै आएको छु। मैले २००६ मा माओवादी विद्रोहको नेतृत्व गर्ने र सत्तामा आएपछि माओवादी नेताहरू श्री पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) र डा. बाबुराम भट्टराई विरुद्ध मुद्दा दायर गरेको छु। उनीहरू दुवैले नेपालको प्रधानमन्त्रीको रूपमा देश शासन गरेका थिए। मुद्दा (मुद्दा नम्बर ०८०-डब्लुएफ-००४५) नेपालको सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन छ र यसको फैसला चाँडै हुने अपेक्षा गरिएको छ। म पनि रिटको निवेदकहरू मध्ये एक हुँ। हाम्रा मागहरू हुन्:

 द्वन्द्वको समयमा बाल सैनिकहरूको भर्ना गर्नुले मानव अधिकार र अपराधको गम्भीर उल्लङ्घन हुने अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लङ्घन गर्दछ। त्यसैले, माओवादी नेताहरूलाई कानून बमोजिम मुद्दा चलाउन र दण्डित गर्न कानुनी प्रक्रियामा ल्याउनुपर्छ।

 बाल सैनिकहरूलाई सम्मानपूर्वक व्यवहार गरिनुपर्छ र उचित क्षतिपूर्ति प्रदान गरिनुपर्छ।

यो मुद्दा केवल घरेलु मुद्दा मात्र होइन तर यसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई आवश्यक कानुनी सहारा लिन आमन्त्रित गर्दछ। यस सन्दर्भमा, म आईसीसीको धारा १५ अन्तर्गत अभियोजकलाई संयुक्त राष्ट्र संघ, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्, नेपाल सरकार, गैर-सरकारी संस्थाहरू र अन्य सम्बन्धित एजेन्सीहरू लगायत अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूबाट आवश्यक जानकारी माग्न अनुरोध गर्न चाहन्छु, जसले गर्दा जानकारी, गवाही र अनुसन्धान अगाडि बढोस्।

म यस सन्दर्भमा अभियोजकको भूमिकाको कदर गर्नेछु।

शुभकामना सहित,
लेनिन बिष्ट
पूर्व बाल सैनिक
नेपाल

मिति: ०४ जुन २०२६

नेपालको संविधानलाई समयसापेक्ष, व्यावहारिक र थप सुदृढ बनाउने उद्देश्यका साथ उहाँहरूबाट मार्गदर्शक सुझाव सङ्कलन गरिएको हो ।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहका राजनीतिक सल्लाहकार अशिम शाहको संयोजकत्वमा गठित कार्यदलले पूर्व राष्ट्रपति द्वय डा यादव र भण्डारीको निवासमै पुगेर राष्ट्रिय हित र प्रणालीगत सुधारका विषयमा केन्द्रित भई महत्त्वपूर्ण छलफल गरेको हो ।

पूर्वराष्ट्रपति डा रामवरण यादवले जतिसक्दो फराकिलो राष्ट्रिय सहमति कायम गरेर मात्र बहस पत्र तयार पार्न कार्यदललाई सुझाव दिनुभएको छ । नेपाली जनताको निकै ठूलो सङ्घर्ष, अनवरत बलिदान र संविधानसभाको समय थपेर गहन छलफलका बीच जारी भएको संविधानको मूल मर्मलाई जीवन्त राख्नु आजको आवश्यकता भएको उहाँले प्रष्ट पार्नुभयो ।

उहाँले संविधानमा व्यवस्था गरिएका सङ्घीयता, लोकतन्त्र, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र समानुपातिक समावेशीजस्ता मुख्य स्तम्भलाई अक्षुण्ण राख्दै नयाँ पुस्ताका बदलिँदा माग र भावनालाई ध्यानमा राखेर अघि बढ्नुपर्नेमा विशेष जोड दिनुभएको छ ।

कार्यदलले बहस पत्र तयार पार्न अपनाएको हालको प्रक्रिया सकारात्मक र लोकतान्त्रिक रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले संशोधनका लागि पर्याप्त समय लिएरै भए पनि गहन गृहकार्य गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो । यो राष्ट्रिय सरोकारको विषय भएकाले यसका लागि सकेसम्म संसद् रहेका सबै राजनीतिक दलहरूको, नभए दुई तिहाइको र त्यो पनि सम्भव नभए स्पष्ट बहुमतको सहमति लिनु श्रेयस्कर हुने उहाँको धारणा छ ।

संविधान निर्माणका बेला देशका सबै राजनीतिक दल, विभिन्न जातजाति र सामाजिक विविधतालाई प्राथमिकता दिइएको स्मरण गराउँदै पूर्वराष्ट्रपति यादवले अब संशोधनको बहस पत्र तयार गर्दा पनि नेपाली समाजको यही विविधतालाई विशेष सम्मान र ध्यान दिन आग्रह गर्नुभयो ।

लोकतन्त्रको वास्तविक सुन्दरता नै समाजको अन्तिम पङ्क्तिमा रहेका नागरिकको उत्थानमा हुने धारणा राख्दै उहाँले सडकको छेउमा गिटी कुटिरहेका श्रमजीवीहरू, हलो जोत्ने किसानहरू, सुकुमवासी तथा विपन्न वर्गको मर्म र आवश्यकतालाई बुझेर उनीहरूको हित अनुकूल हुनेगरी संशोधनका अक्षरहरू लेखिनुपर्ने धारणा व्यक्त गर्नुभयो ।

यसैगरी, लोकतन्त्रको सुदृढीकरणका लागि जनताले दिएको म्यान्डेट (जनादेश)को रचनात्मक प्रयोग हुनुपर्ने र विगतका ऐतिहासिक उपलब्धिलाई संस्थागत गरिनुपर्नेमा उहाँको जोड थियो । वर्तमान संसदीय प्रणालीलाई थप बलियो र जनमुखी बनाउन आवश्यक रहेको औँल्याउँदै उहाँले यसका लागि विश्वका अन्य सफल लोकतान्त्रिक मुलुकको असल अभ्यास र शैलीलाई पनि आत्मसात् गर्न सकिने सुझाव दिनुभयो । जुनसुकै असहज परिस्थिति सिर्जना भए पनि विचलित नभई धैर्यतापूर्वक सबै पक्षका कुरा सुन्दै, बुझ्दै र साझा सुझाव समेट्दै अघि बढ्न उहाँले कार्यदलका सदस्यलाई प्रेरित गर्नुभयो ।

यसैगरी, पूर्व राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पनि संसद्मा झण्डै दुई तिहाइ मत ल्याएको दल, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले संविधान संशोधनको यो राजनीतिक प्रक्रिया सुरु गर्नु सकारात्मक भएको उल्लेख गर्दै कार्यदलले अपनाएको कार्यशैली र प्रक्रियाको सराहना गर्नुभयो । यो कार्यदल आधिकारिक रहेको स्पष्ट पार्दै उहाँले यो ऐतिहासिक काम सफलतापूर्वक सम्पन्न होस् भनी शुभकामना समेत व्यक्त गर्नुभयो ।

संविधान आफैँमा एउटा राजनीतिक सम्झौताको दस्ताबेज भएकाले यसको संशोधन गर्दा पनि बृहत् राष्ट्रिय सहमति कायम गरेर अघि बढ्न आवश्यक रहेको र विशेषगरी निर्णायक मत बोकेका दलहरूले चाहेमा आपसी सहमतिमा संविधान संशोधनको कार्यलाई सहज रूपमा अगाडि बढाउ नसक्ने उहाँको धारणा छ । महिला सहभागिता र समावेशीताको सवालमा पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले संविधानमा सुनिश्चित गरिएको महिलाको एक तिहाइ सहभागिताको उपलब्धिलाई रक्षा गर्दै यसलाई अझ बढी व्यावहारिक बनाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो ।

हालको समानुपातिक प्रणाली इमानदार र क्षमतावान् कार्यकर्ताका लागि हुनुपर्नेमा यसको दुरुपयोग बढेको र यसले ठूला दलहरूलाई बदनाम गराएकाले अब प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीमै महिलाको सङ्ख्या स्पष्ट रूपमा निर्धारण गरिनुपर्ने उहाँको सुझाव छ ।

यसका लागि प्रमुख नेताहरू प्रत्यक्ष चुनावमा नउठी ती सिटहरू महिलाका लागि सुरक्षित गर्ने वा महिलालाई पनि प्रत्यक्षतर्फ सङ्घर्षशील रूपमा अगाडि बढाउने खालको संवैधानिक सुधार आवश्यक रहेको उहाँले औँल्याउनुभयो । त्यसैगरी, राजदूत नियुक्तिका सम्बन्धमा सरकार परिवर्तन हुनासाथ राजदूतलाई फिर्ता बोलाउने वा हटाउने परिपाटी परिमार्जन हुनुपर्ने धारणा उहाँले व्यक्त गर्नुभयो ।

संसदीय सुनुवाइ समितिमा विस्तृत सुनुवाइ प्रक्रिया पूरा गरेर नियुक्त भइसकेका राजदूतहरूलाई सरकार फेरिँदैमा हटाउनु न्यायसङ्गत नहुने उहाँको तर्क छ । यसका साथै, संविधानद्वारा व्यवस्था गरिएका कतिपय नयाँ आयोग गठन भएको १० वर्ष पुग्न लागेकाले अब तिनको कार्य प्रणाली र उपादेयताबारे गम्भीर पुनः मूल्याङ्कन गर्न आवश्यक भइसकेको उहाँले प्रष्ट पार्नुभयो ।

वर्तमान संविधानलाई समय अनुकूल बनाउन र हिजोका दिनमा अभ्यासका क्रममा देखिएका कतिपय कमजोरीलाई सुधार गरेर नै संशोधन गरिनुपर्ने उहाँको मान्यता छ । मुलुकको दीर्घकालीन हितका लागि राजनीतिक प्रणाली, शासकीय स्वरूप र राजनीतिक ढाँचाका बारेमा राजनीतिक दलहरू दलीय वा व्यक्तिगत स्वार्थ र कुनै पनि आग्रह–पूर्वाग्रहभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय स्वार्थका आधारमा गम्भीर छलफलमा जुट्नुपर्ने उहाँको सुझाव छ ।

पूर्व राष्ट्रपति द्वयसँगको महत्त्वपूर्ण छलफलपछि कार्यदलले पूर्व प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर संविधान संशोधनका विषयमा सुझाव सङ्कलन गर्ने गृहकार्य अघि बढाएको छ ।

सदनका सभामुख माइक जोनसनले युद्धको बढ्दो विरोध देखाउने परिणामलाई रोक्न प्रयास गरेका थिए, दुई हप्ता अघि प्रस्ताव स्वीकृतिको कगारमा हुँदा अचानक फ्लोर एक्शन बन्द गर्दै। तर द्वन्द्व बढ्दै जाँदा र ट्रम्पले शान्ति योजनाको वार्ता गर्न संघर्ष गर्दै गर्दा असन्तुष्टि बढेको छ।

“पर्याप्त भयो,” न्यूयोर्कका प्रतिनिधि ग्रेगरी मीक्सले भने, जसले प्रयासको नेतृत्व गरे।

“राष्ट्रपतिले सही काम गर्ने समय आएको छ,” उनले भने। “जनता आफ्नो रोजाइको युद्धको कारणले पीडा भोग्न थाकेका छन् – पेट्रोल पम्पमा पीडा भोग्दै, सुपरमार्केटमा पीडा भोग्दै।”

बुधबारको रोल कल २१५-२०८ थियो, तर अर्को चरणहरू अनिश्चित छन्। ट्रम्पले सम्भवतः आफ्नो कमाण्डर-इन-चीफ अधिकार सीमित गर्न कांग्रेसबाट कुनै पनि उपाय अस्वीकार गर्नेछन्। तैपनि, चार रिपब्लिकनहरू डेमोक्र्याटहरूमा सामेल भएपछि यो संख्या राष्ट्रपतिको युद्ध रणनीतिको आलोचना थियो, र हाउस चेम्बरमा जयजयकार भयो।

युद्धको विरोध बढ्दै गयो

इरान विरुद्धको अमेरिकी युद्धलाई रोक्ने प्रयास गरेको यो चौथो पटक हो। सिनेटले गत महिना आफ्नै युद्ध शक्ति प्रस्ताव अगाडि बढायो जब मुट्ठीभर रिपब्लिकन राष्ट्रपतिसँग उनको पार्टीबाट राजनीतिक धक्काको दुर्लभ प्रदर्शनमा पङ्क्ति तोड्यो।

प्रत्येक पटक डेमोक्र्याटहरूले युद्ध शक्ति प्रस्ताव अगाडि बढाएका छन्, अमेरिकी युद्ध बढ्दै जाँदा राजनीतिक असहजता बढ्दै जाँदा मतको संख्या बढेको छ। ट्रम्पले विदेशमा अमेरिकी अलमलहरू अन्त्य गर्ने र घरेलु मुद्दाहरूमा बढी ध्यान केन्द्रित गर्ने वाचामा ह्वाइट हाउसको लागि अभियान चलाएका थिए, तर युद्धले मध्य पूर्वमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ।

जोनसनले ट्रम्प घरेलु मोर्चामा “लेजर केन्द्रित” रहेकोमा जोड दिए, विशेष गरी कांग्रेसको नियन्त्रण निर्धारण गर्ने मध्यावधि चुनावभन्दा अगाडि।

वक्ताले भने कि उनले यस हप्ता राष्ट्रपतिसँग ह्वाइट हाउसमा तीन घण्टा बिताए र ट्रम्पले सहयोगीहरूलाई हर्मुजको जलडमरू पुन: खोल्न र व्यापार प्रवाह पुनः सुरु गर्न मद्दत गर्न आह्वान गरिरहेका छन्।

फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि आक्रमण गर्न अमेरिकाले इजरायलसँग सामेल भएदेखि, अमेरिकीहरूले पम्पहरूमा ग्यासको मूल्य बढेको देखेका छन्, जसले उपभोक्ता खर्चमा मुद्रास्फीतिको दबाब थपेको छ।

इरानले विश्वको तेल, प्राकृतिक ग्यास र मल जस्ता सम्बन्धित उत्पादनहरूको ठूलो भागको लागि महत्त्वपूर्ण च्यानल, होर्मुजको जलडमरूमबाट ढुवानी रोक्न सक्षम भएको छ।

“हामी त्यो अन्तिम टुक्रामा काम गरिरहेका छौं,” जोनसन, आर-लाले भने। “सम्पूर्ण विश्वको वाणिज्यको लागि होर्मुजको जलडमरूम पुन: खोल्ने कुरामा चासो छ। त्यो काम गरिरहेको छ।”

अप्रिलमा द्वन्द्वमा युद्धविराम घोषणा गरिए पनि, यो असहज र अनिश्चित छ। लडाईको थप दिगो अन्त्यको लागि वार्ताहरू तानिएका छन्, लेबनानमा इरान-समर्थित हिज्बुल्लाह लडाकूहरूसँग इजरायलको विस्तारित युद्धले बढ्दो रूपमा जटिल बनाएको छ। यसैबीच, अमेरिका र इरान बीचको सैन्य हमलाहरू भड्किरहेका छन्।

कांग्रेसले आफ्नो युद्ध शक्ति अधिकार प्रयोग गर्छ

सदनबाट आएको युद्ध शक्ति प्रस्तावले तुरुन्तै युद्ध रोक्ने छैन, तर यसले थप सैन्य कारबाही विरुद्ध प्रतीकात्मक – यदि कानुनी होइन भने – कदम चाल्नेछ।

यो प्रस्ताव त्यसपछि सिनेटमा जान्छ, जहाँ गत महिना चार रिपब्लिकन सिनेटरहरूले इरान विरुद्धको अमेरिकी अभियानलाई कम गर्न समान उपाय अगाडि बढाउन डेमोक्र्याटहरूसँग सामेल भए। सिनेटले आफ्नो युद्ध शक्ति प्रस्तावलाई अनुमोदन वा अस्वीकार गर्न अन्तिम मतदान गर्न बाँकी छ।

विदेश सचिव मार्को रुबियोले बुधबार हाउसको विदेश मामिला समितिको सुनुवाइमा चेतावनी दिए कि यदि कांग्रेसले युद्ध शक्ति प्रस्तावलाई अनुमोदन गर्‍यो भने इरानीहरूले प्रशासनको “हात बाँधिनेछ” भन्ने सोच्नेछन्। उनले भने कि उनीहरूले सोच्नेछन् “हामी उनीहरूलाई केही गर्न सक्षम हुनेछैनौं, त्यसोभए किन सम्झौता गर्ने?”

राष्ट्रिय सुरक्षा क्षेत्रमा कांग्रेसले गरिरहेको यो एक मात्र कदम होइन किनकि अल्पसंख्यकमा रहेका डेमोक्र्याटहरूले इरान विरुद्धको युद्धभन्दा बाहिरका उपायहरूको लागि रिपब्लिकन समर्थनलाई हटाउन काम गर्छन्।

बुधबार सदनले अर्को डेमोक्रेटिक नेतृत्वको प्रयासमा पनि मतदान गर्‍यो, जुन रूससँग लडिरहेको युक्रेनको सैन्य कारबाहीलाई अमेरिकी समर्थनलाई अधिकृत गर्ने र युद्धग्रस्त देशको पुनर्निर्माणमा मद्दत गर्ने उपायतर्फको प्रक्रियागत कदम हो। त्यो मतदान यस हप्ताको अन्त्यमा हुने अपेक्षा गरिएको छ। सदनले लेबनानमा अमेरिकी कारबाहीलाई रोक्न युद्ध शक्ति प्रस्तावमा पनि विचार गर्ने अपेक्षा गरेको छ।

संविधान अन्तर्गत कांग्रेससँग युद्ध घोषणा गर्ने अधिकार भए पनि, राष्ट्रपतिसँग सैन्य कारबाहीमा संलग्न हुने कमाण्डर इन चीफको रूपमा पनि शक्ति छ, जसले युद्ध र शान्तिको मामिलामा सरकारको कुन शाखाको अन्तिम भनाइ छ भन्ने कानुनी विवाद सिर्जना गर्दछ। यदि सिनेटले प्रस्तावलाई अनुमोदन गर्न सदनमा सामेल भयो भने, यसले युद्ध शक्तिको नयाँ कानुनी परीक्षणको लागि चरण तय गर्न सक्छ।

युद्ध शक्ति ऐन अन्तर्गत, ह्वाइट हाउससँग सैन्य कारबाहीको लागि कांग्रेसबाट स्वीकृति लिन ६० दिनको समय छ। यद्यपि, प्रशासनले संकेत गरेको छ कि इरानमा हालको द्वन्द्वमा युद्धविराम घोषणा गरिएको हुनाले, शत्रुता बन्द भएको छ।

मुस्ताङको जोमसोम, पर्वतको कुस्मा र कास्कीको हेम्जाबाट गएराति ती गाडी नियन्त्रणमा लिइएको सशस्त्र प्रहरी बलका प्रवक्ता विष्णुप्रसाद भट्टले जानकारी दिनुभयो ।

गाडी नियन्त्रणमा लिन सशस्त्र प्रहरी बल नेपाल नं ३३ गुल्म मुस्ताङ, म्याग्दी गुल्म, नं २५ चण्डिका गण पर्वत, नं २४ कालिका गण कास्कीबाट सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका थिए ।

यसैगरी, नुवाकोटको पासाङल्हामु सडकबाट पनि दुई वटा गाडी नियन्त्रणमा लिइएको छ ।

१. लियोनेल मेसी

लियोनेल मेसीले चार वर्षअघि कतारमा अर्जेन्टिनालाई विश्वकप जिताउँदै आफ्नो खेल जीवनको सबभन्दा ठुलो सपना पूरा गर्नुभयो । मेसीले विश्वकप ट्रफीका लागि १८ वर्ष पर्खनुभएको थियो । कतार विश्वकपलाई मेसीकै विश्वकपका रूपमा सम्झना गरिने छ । मेसीले क्लब, देश र व्यक्तिगत रूपमा लगभग सबै प्रमुख उपाधि जितिसक्नुभएको छ । उहाँ अहिले डिएगो म्याराडोना र पेलेसरह सर्वकालीन महान् फुटबलर हुन् कि होइनन् भन्ने बहस जारी छ । मेसीले लगातार दोस्रो पटक विश्वकप जितेमा उहाँको सो दाबी अझ बलियो हुने छ । मेसी अहिले विश्वकप आयोजक अमेरिकाकै इन्टर मियामी सिएफबाट खेलिरहनुभएको छ । यद्यपि विश्वकप सुरु हुन दुई साताअघि ३८ वर्षीय मेसी इन्टर मियामीको खेल मैदान छाड्न बाध्य हुनुभएको थियो । उहाँको मांसपेशीमा खिचाव उत्पन्न भएको थियो । त्यसैले अर्जेन्टिना र मेसीका समर्थक केही चिन्तित छन् ।

२. क्रिस्टियानो रोनाल्डो

विश्व फुटबलमा लियोनेल मेसीसँगै यस पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ खेलाडी मानिएका क्रिस्टियानो रोनाल्डोलाई विश्वकप ट्रफीले लोभ्याइरहेको छ । विश्वकपबाहेक आफ्नो सङ्ग्रहमा प्रायः सबै ट्रफी जम्मा गरिसकेका ४१ वर्षीय रोनाल्डोलाई विश्वकप जित्ने अन्तिम अवसर छ । उहाँका गौरवशाली खेल जीवनमा छुटेको एक मात्र ठुलो उपाधिको खोजीमा रोनाल्डो छैटौँ पटक विश्वकप खेल्दै हुनुहुन्छ । उहाँको सङग्रहमा पाँच च्याम्पियन्स लिग उपाधि र एक युरोपियन च्याम्पियनसिप ट्रफी तथा दुई पटक नेसन्स लिग उपाधि रहेका छन् । पाँच पटक बालन डी ओर जितिसकेका रोनाल्डो सर्वाधक अन्तर्राष्ट्रिय गोल (१४३) गर्ने खेलाडी पनि हुनुहुन्छ । यद्यपि रोनाल्डोको उपाधि जित्न भोक अलिकति पनि कम भएको छैन । पोर्चुगलका कप्तान रोनाल्डो अल नासर एफसीलाई साउदी लिगको उपाधि दिलाएर विश्वकपमा प्रवेश गर्दै हुनुहुन्छ ।

३. किलियन एम्बापे

एम्बापेलाई लामो समयदेखि मेसी र रोनाल्डोपछि विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडी बन्ने सम्भावित उत्तराधिकारी मानिँदै आएको छ । उहाँले १९ वर्षकै उमेरमा फ्रान्सलाई विश्वकप पनि दिलाउनुभयो । पछिल्लो संस्करणको फाइनलमा एम्बापेले ह्याट्रिक गरेर पनि फ्रान्सलाई जिताउन सक्नुभएन । पछिल्लो विश्वकपमा गोल्डेन बुट जित्ने एम्बापे नै हुनुहुन्थ्यो । विश्वकप विजेता र अन्य धेरै उपाधि जितिसकेको भए पनि एम्बापेले अझै च्याम्पियन्स लिग र बालोन डी ओर हासिल गर्न सक्नुभएको छैन । त्यसैले पनि उहाँलाई यस पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ खेलाडीमध्ये एक मान्नेमा नै प्रश्न उठ्ने गरेको छ । यसपालि फ्रान्सलाई फेरि विश्वकप दिलाउन सकेमा एम्बापे यस वर्षको बालोन डी ओर जित्ने बलियो दाबेदार बन्न सक्नुहुने छ ।

४. इर्लिङ हालान्ड

म्यान्चेस्टर सिटीका स्ट्राइकर हालान्ड आफ्नो पहिलो पटक विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता खेल्दै हुनुहन्छ । हालान्ड अहिलेका विश्वकै उत्कृष्ट स्ट्राइकरभन्दा फरक पर्दैन । उहाँले प्रिमियर लिगमा म्यान्चेस्टर सिटीका लागि पछिल्ला चार वर्ष हरेक सत्र ३० भन्दा बढी गोल गर्नुभएको छ । हालान्डले नर्वेको जर्सीमा पनि ५५ गोल गरिसक्नुभएको छ । हालान्डलाई पनि थाहा छ, यस पटकको विश्वकपमा नर्वेको छवि उच्च पार्न सबभन्दा ठुलो जिम्मेवारी उहाँकै हुने छ । उहाँका बुवा एल्फी हालान्डले पनि नर्वेका लागि विश्वकप (सन् १९९४) खेलिसक्नुभएको छ । हालान्ड यस विश्वकपको सबैभन्दा घातक फरवार्डमध्ये एक हुनुहुन्छ ।

५. लामिने यमाल

स्पेनका किशोर उमेरका फरवार्ड यमालले सन् २०२४ मा स्पेनलाई युरापेली च्याम्पियन बनाउन महìवपूर्ण भूमिका खेलेर आफ्नो क्षमता देखाइसक्नुभएको छ । १८ वर्षीय यमाल अझ अनुभवी भएर विश्वकप खेल्दै हुनुहुन्छ । तीव्र गति, उत्कृष्ट ड्रिब्लिङ र सिर्जनशील खेल शैलीका कारण यमालको तुलना मेसीसँग हुने गर्दछ । भविष्यमा मेसी र रोनाल्डोले छोड्ने खाली स्थान भर्ने सबैभन्दा सम्भावित खेलाडी यमाल हुनुहुन्छ भन्दा फरक पर्दैन ।

६. उस्मान डेम्बेले

हालका बालोन डी ओर विजेता डेम्बेले लगातार च्याम्पियन्स लिग विजेता बनेर विश्वकप खेल्दै हुनुहुन्छ । तीन वर्षअघि पेरिस सेन्ट जर्मेनमा आबद्ध भएपछि फ्रान्सका यी फरवार्ड गजबले विश्व फुटबलको उचाइमा पुगेका छन् । उहाँकै उपस्थितिले पनि फ्रान्सलाई उपाधिको प्रमुख दाबेदारका रूपमा लिइएको छ ।

७. नेमार

नेमारले आफ्नो खेल जीवनमा ब्राजिललाई धेरै खेल जिताउनुभएको छ । । यद्यपि ब्राजिललाई छैटौँ विश्वकप दिलाउने सपना अझै पूरा भएको छैन । ३४ वर्षीय नेमारले चौथो पटक विश्वकप खेल्न लाग्नुभएको हो । नेमार ब्राजिलका सर्वाधिक गोलकर्ता पनि हुनुहुन्छ । उहाँले ब्राजिलको जर्सीमा ७९ गोल गर्नुभएको छ । ३४ वर्षीय स्ट्राइकर नेमार फिटनेसका कारण टिममा नपर्ने हल्ला थियो तर हाल ब्राजिलको कमजोर प्रदर्शनपछि प्रशिक्षक कार्लो एन्सोलेटीले नेमारलाई विश्वकप टोलीमा समावेश गर्नुभएको हो ।

८. मोहम्मद सलाह

मोहम्मद सलाह इजिप्टका आदर्श फुटबलर हुनुहुन्छ । उहाँले इजिप्टका लागि ४४२ खेलमा २५७ गोल गर्नुभएको छ । च्याम्पियन्स लिग तथा दुई प्रिमियर लिग उपाधि सलाहको सङ्ग्रहमा रहेका छन् । इजिप्टका समर्थकले विश्वकपमा सलाह उत्कृष्ट प्रदर्शनको अपेक्षा गरिरहेका छन् । गत सत्र इङ्ग्लिस प्रिमियर लिगमा गोल्डेन बुट जितेर सानदार लयमा रहेको सलाहको टिम इजिप्ट प्ले अफमा सेनेगलसँग टाइब्रेकरमा हारेपछि विश्वकपमा चयन हुन सकेन । पेनाल्टीमा गोल गर्न नसक्ने खेलाडी सलाह नै थिए । त्यसैले पनि सलाहले यस विश्वकपमा सो पीडा भुलाउन प्रयास गर्नुहुने छ ।

९. युड बेलिङ्घम

युड बेलिङ्घम विश्व फुटबलका सबैभन्दा प्रतिभाशाली मिडफिल्डरमध्ये एक मानिएको छ । रियल म्याड्रिडमा आबद्ध भएपछि उहाँले पहिलो सत्रमै क्लबलाई च्याम्पियन्स लिग र ला लिगा जिताउन सहयोग गर्नुभएको थियो । यसै गरी उहाँले दुई वर्षअघि इङ्ग्ल्यान्डलाई युरो फाइनलसम्म पु¥याउन पनि ठुलो भूमिका खेल्नुभएको थियो ।

१०. क्रिस्टियन पुलिसिच

पुलिसिचलाई अमेरिकी फुटबलको सुपरस्टार खेलाडी हुनुहुन्छ । उहाँसँग जर्मनी, इङ्ग्ल्यान्ड र इटालीका ठुला क्लबमा खेलेको अनुभव छ । चेल्सीमा आबद्ध हुँदा पुलिसिचले च्याम्पियन्स लिग पनि जित्नुभएको थियो । पुलिसिच हाल इटालीको ठुलो क्लब एसी मिलानमा आबद्ध हुनुहुन्छ । त्यसैले घरेलु भूमिमा हुने विश्वकपमा पुलिसिच अमेरिकी टोलीका मुख्य आशाका रूपमा रहनुहुने छ ।

डेमोक्र्याट जेभियर बेसेरा १,२९३,८१३ सहित २५.५% ले दोस्रो स्थान शुरक्षित गरेका छन् भने अर्का रिपब्लिकन उम्मेदवार टम स्टेयरले
१,००१,२९९ मतसहित १९.७% ले तेस्रो स्थान शुरक्षित गरेका छन् ।

कार्यकाल सीमाका कारण डेमोक्र्याटिक गभर्नर गेभिन न्यूसमले पुन: चुनाव लड्न नमिलेपछि, डेमोक्र्याट दावेदारहरूको ठूलो संख्या विभाजित मनस्थितिमा चुनावी मैदानमा होमिएय्का छन् ।

दुई डेमोक्र्याट, पूर्व क्याबिनेट सचिव जेभियर बेसेरा र अर्बपति टम स्टेयर, र एक रिपब्लिकन, ट्रम्प-समर्थित टिप्पणीकार स्टीव हिल्टन, पूर्व प्रतिनिधि केटी पोर्टर, राज्य सार्वजनिक निर्देशन सुपरिटेन्डेन्ट टोनी थर्मन्ड, लस एन्जलसका पूर्व मेयर एन्टोनियो भिल्लाराइगोसा र सान जोसका मेयर म्याट महन, साथै रिपब्लिकन रिभरसाइड काउन्टी शेरिफ चाड बियान्को जस्ता डेमोक्र्याटहरू अलग अलग चुनावी मैदानमा देखा परे ।

क्यालिफोर्नियाको गभर्नरको लागि भएको प्राइमरी निर्वाचनमा बुधबार अपरान्ह पनि अनिर्णित रह्यो किनभने तीन प्रमुख उम्मेदवारहरूले प्राप्त गरेको मत परिणामले अन्तिम नतिजाको स्पष्ट संकेत गर्न सकेको छैन ।

मत गणना अझै भइरहेको भए पनि, डेमोक्र्याट जेभियर बेसेरा र टम स्टेयर र रिपब्लिकन स्टिभ हिल्टन मध्ये को गभर्नर निर्वाचित हुँने भन्ने विषय नोभेम्बरको मतदानले मात्र फैसला गर्ने संकेत मिलेको छ । राष्ट्रको सबैभन्दा जनसंख्या भएको राज्य र विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र मध्ये एकको नेतृत्व भाग्य कसको छ, नोभेम्बरको मतदानले मात्र फैसला गर्ने संकेत मिलेको छ ।

यद्यपि, क्यालिफोर्नियामा केवल दुई जना मात्र आम चुनावमा अगाडि बढ्नेछन् र अहिलेसम्म कुनै पनि उम्मेदवारको लागि प्राइमरी उम्मेदवार घोषणा भएको छैन। राज्यमा चुनावको दिन पछि उल्लेखनीय मत अपडेटहरूको इतिहास छ जसले कहिलेकाहीं ढिलो आइपुग्ने मेल र ड्रप-अफ मतहरू गणना गर्दा चुनावको नतिजा परिवर्तन हुन सक्छ। हिल्टन पहिलो, बेसेरा दोस्रो र स्टेयर तेस्रो स्थानमा दौडिरहेका छन्।

“क्यालिफोर्नियामा परिवर्तन आउँदैछ, र यो धेरै ढिलो भइसकेको छ,” राज्यलाई नाटकीय पुनर्स्थापनाको आवश्यकता रहेको अभियान सन्देशलाई प्रतिबिम्बित गर्दै हिल्टनले समर्थकहरूलाई भने ।

स्टेयरले परिवर्तनको लागि पनि अभियान चलाए, यद्यपि एकदमै फरक दृष्टिकोणबाट। एक पूर्व कोष प्रबन्धक बनेका जलवायु कार्यकर्ता, उनले निगमहरू र आफू जस्ता अति धनीहरूमा कर बढाउने वाचा गरे। उनले मंगलबार घोषणा गरे कि उनी आफूलाई हराउन प्रयास गर्ने मोनीइड स्वार्थहरूमाथि विजयी हुनेछन्।

यसैबीच, बेसेराले आफूलाई ट्रम्प प्रशासनको घुसपैठ विरुद्ध राज्यको नेतृत्व गर्न सक्ने स्थिर हातको रूपमा प्रस्तुत गरे, उनले कांग्रेसमा राज्य महान्यायाधिवक्ता र संघीय स्वास्थ्य सचिवको रूपमा आफ्नो दशकौंको सार्वजनिक सेवाको प्रशंसा गरे। समर्थकहरूलाई सम्बोधन गर्दै, उनले भने कि मतदाताहरूले उनलाई सुरुमा गणनाबाट बाहिर निकालेपछि उनको सन्देशलाई मन पराएका थिए।

क्यालिफोर्नियाले सबै उम्मेदवारहरूलाई एउटै प्राथमिक मतपत्रमा राख्छ, जुनसुकै दलको भए पनि, र शीर्ष दुई उम्मेदवारहरू नोभेम्बरको आम चुनावमा अगाडि बढ्छन्। लगभग ६० उम्मेदवारहरू मतपत्रमा थिए, जसमध्ये धेरैजसो उम्मेदवारहरूको नाम राज्यका लगभग २ करोड ३० लाख मतदाताहरूलाई थाहा छैन।